بیمه شخص ثالث خودرو

بیمه‌ شخص ثالث که با عنوان «بیمه مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه زمینی» نیز شناخته می‌شود، از مهم‌ترین و پرکاربردترین بیمه‌نامه‌های موجود در صنعت بیمه کشور است. در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۶ درصد از بازار ۴۴۰٬۰۰۰ میلیارد تومانی صنعت بیمه به این رشته اختصاص داشته و نزدیک به ۳۰ میلیون وسیله نقلیه تحت پوشش بیمه شخص ثالث قرار گرفته‌اند. با وجود این، همچنان حدود ۳۰ درصد از وسایل نقلیه کشور فاقد پوشش بیمه شخص ثالث هستند.

گسترش روزافزون خودرو به‌عنوان یکی از ضروری‌ترین نیازهای انسان امروزی، پیامدهای ناگواری را نیز در پی داشته است؛ از جمله جان‌باختن سالیانه بیش از ۱۶ هزار نفر از هم‌وطنان در جاده‌های کشور. بر اساس آمار، طی سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۳ حدود ۲۲۰٬۰۰۰ نفر در سوانح رانندگی جان خود را از دست داده‌اند؛ رقمی که تقریباً برابر با تعداد شهدای جنگ تحمیلی هشت‌ساله ایران و عراق است.

با توجه به اهمیت موضوع، در بسیاری از کشورهای جهان قوانین الزام‌آور برای خرید بیمه شخص ثالث تصویب شده است تا دارندگان وسیله نقلیه، خسارت‌های ناشی از حوادث رانندگی را جبران کنند. در ایران نیز بیمه شخص ثالث از سال ۱۳۴۷ دارای قانون اختصاصی است. پس از گذشت ۴۰ سال، در سال ۱۳۸۷ قانون جدید دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی به‌صورت آزمایشی تصویب و اجرا شد و سپس در سال ۱۳۹۵ قانون بیمه شخص ثالث نهایی و از تاریخ ۱۳۹۵/۰۳/۲۹ به شرکت‌های بیمه ابلاغ گردید. بر اساس این قانون، تمامی دارندگان وسایل نقلیه مکلف‌اند وسیله نقلیه خود را نزد یکی از شرکت‌های بیمه مجاز، بیمه کنند.

بیمه شخص ثالث صرفاً یک برگه نیست؛ بلکه تضمینی برای جبران خسارت، ایجاد آرامش، احقاق حق و حفظ کرامت انسانی است.

انواع پوشش‌ها در بیمه شخص ثالث

۱. پوشش خسارت مالی

تعریف خسارت مالی:
بر اساس تبصره «ب» ماده یک قانون بیمه شخص ثالث، کلیه زیان‌های مالی واردشده به اموال اشخاص ثالث که ناشی از حوادث مشمول بیمه باشد، خسارت مالی محسوب می‌شود.

تعریف حادثه:
طبق تبصره «پ» ماده یک قانون یادشده، هرگونه سانحه ناشی از وسایل نقلیه موتوری زمینی و ریلی (شهری یا بین‌شهری)، یدک، کفی (تریلر) و محمولات آنها ــ از قبیل تصادم، تصادف، سقوط، واژگونی، آتش‌سوزی، انفجار و همچنین حوادث غیرمترقبه ــ حادثه تلقی می‌شود.

تعریف شخص ثالث:
مطابق تبصره «ت» ماده یک قانون بیمه شخص ثالث، هر شخصی که به‌سبب حادثه دچار خسارت مالی یا بدنی شود (به‌جز راننده مقصر حادثه)، شخص ثالث محسوب می‌گردد.

حداقل تعهد خسارت مالی:
حداقل تعهد مالی بیمه شخص ثالث برابر ۲٫۵ درصد دیه کامل یک مرد مسلمان در ماه حرام است و با توجه به تغییر سالانه میزان دیه، این رقم هر سال افزایش می‌یابد.

امکان افزایش تعهد مالی تا سقف ۱۰٬۶۶۶٬۶۶۶٬۶۶۷ تومان فراهم است. توصیه می‌شود بیمه‌گذاران با توجه به موارد زیر نسبت به افزایش تعهد مالی اقدام کنند:

۱. صرفه‌جویی در هزینه:
باتوجه‌به افزایش تعداد خودروهای لوکس در کشور، گاهی قیمت یک قطعه مانند چراغ برخی خودروها بیش از ۳۰ میلیون تومان است که برابر با حداقل تعهد مالی بیمه شخص ثالث می‌باشد. در صورت تصادف با چنین خودروهایی، بیمه‌گذار باید مابه‌التفاوت خسارت تا سقف تعهد بیمه‌نامه را شخصاً پرداخت کند.

۲. صرفه‌جویی در زمان:
اگر میزان خسارت از سقف تعهد بیمه‌نامه بیشتر باشد، طرفین حادثه ناچار به مراجعه به شورای حل اختلاف خواهند بود که فرآیندی زمان‌بر است. در مقابل، با افزایش سقف پوشش مالی، رسیدگی به خسارت با مراجعه به شرکت بیمه و در زمانی کمتر از دو ساعت قابل انجام است.

۲. پوشش خسارت جانی

تعریف خسارت بدنی:
هرگونه دیه یا ارش ناشی از صدمات بدنی شامل شکستگی، نقص عضو، ازکارافتادگی (جزئی یا کلی – موقت یا دائم)، دیه فوت و هزینه‌های درمان، خسارت بدنی محسوب می‌شود.

تعریف دیه:
دیه مقدار مال مشخصی است که در شرع مقدس در قبال جنایت غیرعمدی یا برخی جنایات عمدی که قصاص در آنها امکان‌پذیر نیست تعیین شده است.

تعریف ارش:
ارش به معنای دیه غیرمقدر بوده و میزان آن در شرع تعیین نشده است (مانند طحال، سوختگی، کبودی). دادگاه با جلب نظر کارشناس میزان ارش را تعیین می‌کند.

میزان دیه:
مبنای محاسبه دیه در شرکت‌های بیمه، معادل ریالی ۱۰۰ شتر است که هر سال توسط قوه قضاییه اعلام می‌شود.

دیه در ماه‌های حرام:
اگر حادثه و فوت در ماه‌های محرم، رجب، ذیحجه یا ذیقعده رخ دهد، میزان دیه یک‌سوم افزایش می‌یابد. بنابراین به‌جای ۱۰۰ شتر (۱٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان)، مبلغ معادل ۱۳۳ شتر (۲٬۱۳۳٬۳۳۳٬۴۰۰ تومان) پرداخت می‌شود.

۳. پوشش حوادث راننده

از آنجا که راننده مقصر حادثه «شخص ثالث» محسوب نمی‌شود، مطابق ماده ۳ قانون بیمه شخص ثالث، بیمه‌گذار مکلف است برای او بیمه حوادث خریداری کند. مبلغ این پوشش در سال ۱۴۰۴ برابر ۱٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان (معادل دیه مرد مسلمان در ماه غیرحرام) است.

افزایش خودکار تعهدات بدنی بیمه شخص ثالث

مطابق ماده ۱۳ قانون بیمه شخص ثالث، شرکت‌های بیمه موظف‌اند خسارت بدنی را به قیمت یوم‌الادا پرداخت کنند؛ بنابراین نیازی به تهیه الحاقیه افزایش تعهدات جانی نیست.
بر اساس ماده ۵۲ همین قانون، قوه قضاییه موظف است تا ۱۵ اسفند هر سال مبلغ دیه سال بعد را اعلام کند. با توجه به تورم، رقم دیه معمولاً سالانه افزایش می‌یابد.

اهمیت پرداخت دیه به نرخ روز:
اگر حادثه‌ای در سال ۱۴۰۰ رخ دهد اما رأی دادگاه در سال ۱۴۰۳ صادر شود، دیه باید مطابق نرخ سال ۱۴۰۳ پرداخت شود؛ حتی اگر بیمه‌نامه بر اساس نرخ سال ۱۴۰۰ صادر شده باشد. با اجرای قانون جدید از تاریخ ۱۳۹۵/۰۳/۲۹، شرکت‌های بیمه و صندوق تأمین خسارت‌های بدنی متعهد به پرداخت مابه‌التفاوت هستند و نگرانی بیمه‌گذاران از این بابت برطرف شده است.

برابری دیه زن و مرد

اگرچه طبق ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی دیه زن نصف دیه مرد است، اما در حوادث رانندگی، طبق ماده ۱۱ قانون بیمه شخص ثالث، بیمه‌گر موظف است بدون لحاظ جنسیت یا دین، خسارت را تا سقف تعهد بیمه‌نامه به‌طور کامل پرداخت کند.

مدت بیمه‌نامه

مدت اعتبار بیمه شخص ثالث یک‌ساله است؛ اما امکان صدور بیمه‌نامه‌های کوتاه‌مدت نیز وجود دارد:

• ۲ ماهه: ۲۵٪ حق بیمه سالانه
• ۴ ماهه: ۴۰٪ حق بیمه سالانه
• ۶ ماهه: ۶۰٪ حق بیمه سالانه

تخفیف عدم خسارت

براساس مصوبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۶ و ماده ۱۸ قانون بیمه شخص ثالث (مصوب ۱۳۹۵)، تخفیف عدم خسارت سالانه ۵ درصد است. بدین ترتیب فردی که ۱۴ سال فاقد خسارت باشد، از ۷۰ درصد تخفیف بهره‌مند می‌شود.

در صورت وقوع حادثه، به‌تناسب نوع خسارت (مالی یا جانی)، بخشی از تخفیفات کاهش می‌یابد. برای مثال اگر بیمه‌گذاری با ۶۰ درصد تخفیف دچار یک حادثه مالی شود، تخفیف او ۲۰ درصد کاهش یافته و به ۴۰ درصد خواهد رسید. این در حالی است که در گذشته با وقوع یک حادثه، تمام تخفیفات از بین می‌رفت.

انتقال تخفیف عدم خسارت:
امکان انتقال تخفیفات به خودروی دیگر متعلق به بیمه‌گذار یا بستگان درجه یک وی وجود دارد.